
مختوم قلی فراغی
اشاره:تاريخ اين سرزمين شاهد ظهور شاعران و نويسندگان بزرگي بوده است که در دوران تحصیل با بسیاری از آنها همچون فردوسي، حافظ، سعدي، باباطاهرآشنا شده ایم.
اما در این میان نامی از شاعر و عارف بزرگ ترکمن، مختومقلي فراغي دیده نمی شود، شاعری که پدر ادبیات ترکمن است، شخصی که علاوه بر شعر و عرفان، سیاستمدار بزرگی نیز بوده است.
مختومقلي فراغي، با وجود اينكه از يك قوميت خاص بوده و زبان شعري اين شاعر، متفاوت با زبان اكثر شاعران ديگر نيز بوده است ولي امروزه جزو مفاخر ملّي اين كشور به شمار ميرود و اين خود گوياي ارزش و مقام پدر ادبيات تركمن است،اما دولت ایران در کمال تعجب و تاسف در تلاش است که این چنین اشخاص بی هویت بمانند.
اگر ترکمن ها نیز اجازه تدریس زبان مادری را داشتند و اجازه تحقیق در زمینه های مختلف فرهنگی خود را داشتند شاید امروز این شاعران و عالمان بزرگ ترکمن درجهان شناخته شده بودند.
براي معرفي شاعر و اينكه كجا زادگاه و زيستگاه ايشان بوده نياز به شناساندن كناره هاي «گرگان رود» چشمه عباساري و كوه «سونگي داغ » يا گورستان «آق توقاي» نيست زيرا كه امروزه اين مكانها در قاموس تركمنها اسامي جغرافيايي صرف نيستند بلكه بيشتر به مفاهيمي شبيهاند كه فرهنگ قومي را شكل ميدهند و بدان جهت ميبخشند. و در رگهاي حيات اجتماعي آنها جاري و ساري ميگردند و باورهاي آنان را با عرفان درهم ميآويزند.
مختومقلي فراغي، شاعر كلاسيك تركمن ادبيات اين قوم را دگرگون ساخت و غنا بخشيد و اساس آن را با اشعار خود صلابتي ديگر داد. بهترين تشبيه براي اشعار مختومقلي تشبيهي است كه پروفسور برتلس محقق، سرشناس روسي بيان داشته است. او اشعار شاعر را به جام جم (جام جهان نما) مانند كرده است.
حقيقتاً نيز كه تشبيه بجايي است. زيرا اشعار بازمانده شاعر آئينه تمام نماي اوضاع تاريخي، ديني، اجتماعي و سياسي عصر اوست. محتواي ديني، اخلاقي، مواعظ، معاني بلند عرفاني، التزام به شريعت، انتقاد از صوفيان رياكار و متشرعين بيعمل،دعوت به اتحاد و تهييج مردم به مبارزه عليه ستم، اين گونه تنوع به آثار او داده است.
در مورد اشعار عارفانه شاعر كه حاصل تجربه مستقيم خود شاعر و مايه گرفته از دل و جان اوست و نيز سرشار از لطايف عرفاني و دقايق روحاني، سخنها بسيار گفتهاند. اما موضوعي از مضامين شعري شاعر كه مفسران و انديشمندان گرانقدر، شايد بنا به دلايلي، كمتر به تفسير آن پرداختهاند و از طرفي جزو روياهاي مختومقلي بود. مسئله اتحاد اين قوم است، او آرزو داشت كه تركمنها، مردمي يكپارچه و متحد باشند و در اين باره ميگويد:
توركمنلر باغلاسا بير بره بيلي
قوُرادار قُلزُمي درياي نيلي
او عقيده داشت كه تمام اقوام باهم برادرند و با همبستگی پيروزي و موفقيت نصيبشان خواهد شد:
تيره لر قارداش دير، اوُروُغ ياري دير
اقباللار تِرس گلمز حقينگ نوري دير
مردلر آطا چيقسه سؤوِش ساري دير
ياو اوستونه ياو دير يوْلي توركمنينگ
دوران زندگي مختومقلي به خاطر جنگهاي نادر و كشمكشهاي مدعيان سلطنت و قدرت در سالهاي بعد از مرگ نادر و اختلافات و منازعات قبيله اي، موجب هلاكت، ويراني و فقر گشته بود و دل مختومقلي را كه سرشار از عشق به مردم و وطن بود مي آزرد. او انزجار و بيزاري خود را از شاهان ستمگر و ظالمان، در شعر «فتاح» ابراز ميدارد و نيز مظلوميت قوم خود را اين چنين بيان ميكند:
مختومقلي قوْلي باغلي پريشان
عاجاپ دستانيمدان قوْيمادي نشان
زنداندا اوْتوُردي پير، جُوان، ايشان
ايدهگيم كروندِن يوْلدي نيلأيين
او از تركمنها ميخواهد كه دست از تنفر قومی بردارند و متحد شوند و با توسل به اين اتحاد بتوانند بر تمام دشمنان غلبه كنند و آزادانه زندگي كنند:
يوْموُت گؤكلنگ تأصيپ اديپ اؤزوندن
چيقسا قوْشوُن اؤنگي آردي بيلينمز
تكه سالير يؤروش اتسه يوْقاردان
ياغينينگ نامردي، مردي بيلنمز
نكتهاي كه در اين بين بايد متذكر شد اينست كه منظور شاعر از گفتن اين اشعار، دعوت تركمنها به جنگ و خونريزي نبوده است. زيرا او خود در جايي ديگر ميگويد:
مختومقلي سؤيمِز جدلي – جنگي
آخرت عَزم اتدي كؤپ دوستي – دنگي
با تمام خون دلهايي كه مختومقلي، به خاطر جدائي قبايل تركمن از يكديگر ميخورد و نيز نصايحي كه براي يكپارچگي آنان ميداد، نتوانست اتحاد اين مردم را ببيند ولي باز به آينده خوشبين بود:
مختومقلي گونگله قايغي گتيرمه
بوُ بير ايش وقتي دير اوزونگ ييتيرمه
سؤزوم آنگلان يوْق دييپ اومسوم اوْتوُرما
جهان گينگ دير چندان بيلِن- ده بار دير.
آري او به آينده اميدوار بود و ميدانست كه آيندگان پي به ارزش ومفاهيم اشعارش خواهند برد..
اما جای بسی تاسف از است که رژیم ایران چنین اجازه ای را نمی دهد و اگر هم اجازه ای داده شود در حد شعر خوانی وبرگزاری سالگرد درگذشت است…
منبع:
اميد بايندري مقدم
اشتراکگذاری این:
مطالب مرتبط
اطلاعیه ها
-
دسامبر 14, 2022 🛑 اطلاعیه مشترک شورای مدیریت گذار و شورای ملی تصمیم
با ادای احترام به همه رزمندگان انقلاب پرشکوه “زن، زندگی، آزادی” که این چنین قهرمانانه و فداکارانه در سراسر ایران با نظام جنایت پیشه جمهوری اسلامی نبرد می کنند؛با گرامی داشت یاد عزیز جوانان و همه انسان هایی که در راه رهایی ایران و پاسداشت شأن و حرمت انسانی جان فدا کردند؛و با الهام از…
اشتراکگذاری این:
بیانیه 3تشکل ترکمن صحرایی بمناسبت روز جهانی حقوق بشر 2022
روز جهانی حقوق بشر نوید بخش دنیایی مبتنی بر آزادی و برابری دهم دسامبر امسال هفتاد وچهارمین سالگرد روزجهانی حقوق بشر است. سند تاریخی منشور ویا اعلامیه جهانی حقوق بشر بمثابه یک عهد و پیمان بینالمللی در روز دهم دسامبر سال 1948 به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید. ازآن پس این روز بنام روز جهانی حقوق بشر درحافظه تاریخی بشریت برای همیشه…
آخرین دیدگاه ها